Context is Leading

organisatieverandering en performanceverbetering

Strategische ontwikkelingsfasen

Organisaties kunnen niet tegelijk intern en extern gefocust zijn. Maar ook veranderen en beheersen, zijn dichotomieën. Combinaties zijn wel mogelijk.

Een individu kan niet tegelijk creatief en gestructureerd zijn, of zelfstandig opererend en teamspeler zijn.  

Een organisatie moet dat soms wel kunnen. Dat kan ook wel, maar niet tegelijk! Door aandacht te geven aan het een, wil niet zeggen dat het ander moet ophouden. Als productie de bottleneck is, moet je niet stoppen met sales, maar alleen verkopen datgene wat je kunt produceren. Zo ondersteunt marketing de verkoop.

Organisaties kunnen niet tegelijk intern en extern gefocust zijn en ook veranderen en beheersen zijn dichotomieën. Combineren kan wel.
Zodoende ontstaan vier combinaties:
– extern-beheersing
– intern-beheersing
– intern-verandering
– extern-verandering


De resultanten van deze vier combinaties zijn effectiviteit, efficiency, flexibiliteit en innovatie. De vier aandachtspunten kunnen dus herleid worden tot vier strategische ontwikkelingsfasen.

strategische oriëntaties (Hardjono, 1995)

Indien de meest gepaste strategie bijvoorbeeld het streven naar efficiency zou zijn, dan zijn de daaraan gerelateerde maatregelen de meest impactvolle interventies om de vier vermogens te doen groeien. Indien je in deze omstandigheden zou willen werken aan het versterken van de creativiteit – die diametraal tegenover efficiency staat – dan is dat nauwelijks mogelijk, en waarschijnlijk weggegooid geld.


De volgende stap in de toelichting op de werking van het Vierfasenmodel is de erkenning dat wanneer een doelstelling te lang wordt aangehouden het resultaat in het tegendeel omslaat. Te lang focus op efficiency veroorzaakt een rigide bureaucratie, waardoor er behoefte ontstaat aan flexibiliteit. Te veel flexibiliteit leidt tot anarchie, te veel verandering leiden tot chaos. Creativiteit kan verworden tot hobbyisme en de enige manier om dat tegen te gaan is op tijd aandacht te ontwikkelen voor de markt en de behoeften van klanten, zodat creativiteit daadwerkelijk leidt tot betere en door klanten benodigde producten.

De structuur van gewenste en averechtse resultaten maakt ten eerste dat het model beweegt: het draait rechtsom. De oplossing voor een opkomend probleem kan worden gevonden in het volgende kwadrant.


De vraag is; hoe snel een organisatie door de vier fasen heen beweegt?
Dit is uiteraard afhankelijk van de omstandigheden. Door concurrentie gedwongen kan een organisatie binnen één jaar door alle vier fasen gaan, terwijl andere organisaties hier jaren over doen. De bekende Rotterdamse hoogleraar Henk Volberda noemt dit de Flexibele Organisatie, het vermogen zich adequaat aan te passen aan veranderende context.


Contextgeoriënteerd werken
Waarom contextgeoriënteerd werken?
Afgestemd op de context; Missie, visie en strategie
Strategische ontwikkelingsfasen
Leidinggeven in een veranderende context
Projecten succesvol managen